The Dihner Lihrary of the History of Science and Technology

SMITHSONIAN INSTITUTION LIBR ARIES

BURNDY

LIBRARY

Chtrttnd in 1?41

GIFT OF

Bern Dibner

Raphaelfs Regii epiftol* Pfyisf iiqaa li&ri ttiftsralishift^ iix T>ro Vcfpaftano dedicantunenarntiones»

X

: ii

4

Eiufdcm dequibutdamQuimiKani locis chiis qwtm Calfurtuo dialogus.

Eiufdemlocicuiufdam^aintilianiaceiasCiceroaisad

Atticum epiflolaetcuius itjimim eft: Epiflolam hanc couicio efflaguarunt codicilli tuiienarratio, a

4 .

RAPHAEL REGIVSDQMINICO GRIMANNO PA. TRICIO VENETO EQj VITI SPLENDIDISSIMO iE iNATORIQ^VE SAP1ENTISSIMO SALVTEM.

Vm inter loquedum de qnoruda expofitfonf/ busin illam Plynii maioris elegantem acutifTi maq?epiftolam: mentionem feci fTemus:f ane cf familiariter ame petiifti: utepiftolaipamego quoqjtibi breuater enarrare* Id ueromemere - -** J are

oiderer

Sic,ri*a teneris ufq; unguiculis

ere« folum

jpias,Quid*n*elegantiae Iatinaein primisperitusnaintelligats cui aburufa cognituq; difficillima Ariftotelisfenfa fuerint p cepta^QuodfidequoqepiftoIaeilliusIocofonaffedubitasj expolitionum uarietatem in caufaeffe facile contenderim* Adeo nancg inconflantes quidam in illa exponenda deprai hei unutper q difficilefitiudicatusplus ne 'conferant anmagisfidce^pJiniabaeeloquentjaeftucIiofis^Nosuero fu fceptani proninciamita fumus executi:ut q abalii5 redefiamc expofita approbentur, quse minus bene dirca refutentur * l u an rede in plerifq* difficilioribus locis a communi fere expo^ fitione dilTentiamjfinoftracumaliord fcriptiscotuIerispuL eherrimae diiudicabis,Valeeximium (ludiorum decu^P^ duPepridiaenonasmar^as.MccccIxxxx^

OSI

»35

N operis huius /nfcriptione Plynius Ari* ftotelem imitatus efle uidetur * Vunille quinquaginta de animalibus uolumina hi florias animalium ffcripfit tficplyniusde rerum natura libros; naturalem hiftoria nuncupauinquod in eis rerum natura de/ fcnbatur atq; enarref*Hiftona naqs enar/ ratio expofirioq;tranffertur*HacepiftoIa

liero primum Tito Vefpafiam filio:qui una cum patreimpe/ rabat tfumma cum uenera tione opus dedicat* Deinde quibus de rebus tradet: exponit* Tum quot ex auctoribus uolumina bufqieafumpferit:dequibusfcribinc6memorat*Quartolc/ co infcriptioniscaufam aflignat:ac uanas obtrectatorum calu mas uituperat* Libros naturalis h iftoriae* Attentum fimul 6t beniuolum reddit miperatorem;cum 6C nouum opus feajt expofiturum:&ipfumiucundiiTimumappelIat*Tranflatio/ ne uero a gregibus fumpta prim us hic fenfus commendatur, Foetura niqi id propria tempus dicitur quo pecu greges

parereconfueuerunn Sit*n, haec tui praefatio uent mia dfi. maximo conf enefeit in patre* Mouit nuper mihi rifmn nebu/ ldquidamomniumuaniiTimus:quicu5 in Gymnafiopataul no acu tiffimam hanc epiitolam explicare uellettafferuit no maximo fed maxime : ut fit uocadi cafus:eiTe legendum duae qj opinionis rationem in quorudam auCtoritatem retulmqu! dicerenndum hxcpraefatio;maximeimperatonconfenefcit in patre* Qua quidem corruptione quid inepnusfquid infui fiusjQuid a Plynii ejegatia magis alienum excogitari poteft f Quis»n,uncj legitnon dicoapud Plynium:quonihiI candidi usmucniturdedapudquenq latinum eiufmodi genuslocu/ tionis^SednosinepnisiftiufmodinegleCtisficaccipiamus^ut & patri & f il io praefatio ea atq; appelatio couenire a Plynio di/ carur*Nam Titus ita fe participem imperii geffit u t uiuenti ta men patri omnia.cocederet*Titum igitur Plynius ueriflime

dignumea praefatione ait qns iam in maximo ac praeftatiffi/ mo patre confenefcere coepit;perinde ac fi diceret.T u no mi/ nusiucundiflimusimperatoresappellandusqmaximufpa/ ter tuus: qui ia fenior eft effedfus . Naqitufolebas .Caufara aflignatcur Tito hoslibrosnuncupare dicareq; conftituerit: quos iccirco nugasuocat ne in odium inuidiaq; incidat. Onv nis.n.fui ia&atio:ut Fabius inquiriodiofa efle folet. Simul ut hac extenuatione beniuolentiamaucupetur.Totus uero hic lenf us de primo Catulli epigrammate;ut lpfe quoq; Plynius teftaturieft fumptus . Infert.n.Vtobiicere moliar Catullum conterraneum mcum.Hocucroad illud refraunquod feli/ centioreepiftola dixit ufurum.Nam Si integrum Catulli car men ufurpatiSi uerbo mmusoratorio utitur .Conterraneum .n.caftrenfeuerbum efle uidetur.Hincautem quidam colli gunt Plyniuni:utCatuIIus:fuiireueronenfem ignorantes co/ terraneum non tam idem territorium q eandem refpicere re gionem.Cum uero & Suetonius & Hieronymus Si deniq; pri.< fci omnesillum nouocomenfem f uifle dicant:conterraneum eitifdem regionisaccipiamusicum praefertim fe Plynius fere Romanum profiteatur* Agnofcis&hoccaftrcnfc uerbum. An:b.t /it hoc loco quidam neqj determinarefciut iquodna fit illud cadrefe uerbum. Cum.n, quidam e dodlis dicant ad Imperatorem referri deberesquod in caftris imperator Titus fuerit falutatus Quidam uerocohrerraneu caftrenfe uerbu efteaffirmennquod eomilites fere in caftris uterenturiinful fiifti: quife primos mundi homines efleia<ftant:utraq; inter exponendum referunt opinionem. Itaqi auditorum mentes implicanttut quid certi fequatunnihil penitus habeant. Ego ne iftos imitari uideanexiftimo conterraneum caftrenfe uer/ bum effcquod eo milites in caftris frequentiiTime uteretur. In rarifTimonaq;ulu id uerbum urbanis fuifleillud eft argu mentoiquod eo perq raro utuntur fcriptores.Significa taute Plynius fe licentiofius uerbo caftrenfi ac minusorarorio uti . Subiicit,n,Agnofcis8ihoccaftrenfeuerbum.Ac fi diceret, Nofolum Catulli carmen epiftolaehuic niferere audeo: fed uerbum etiam caftrenfeacmittusoratorium.Quareagnofcis

hoc loco no admfttfsjfed cognorcis figni ffcare ufdetur .Qui ueroputantimperatoreeiTeuerbumcaftrenfejqdTitusinca ftns imperator fuit falutatusuimihi quid dicaupa^ attende re uidenC Na fi anreq Titusappellatus eiTet imperator : hoc 'nomen in ufu non fuiffet;no dicomiiiitu fed urbano^ 3t qui dem orato^:;faale uerbum caftrefe imperator uiden pofietj Cu ueroapud prifcosin frequeufTimooratoj^ fuerit ufu;no uideojcur imperator uerbum caftrefe putari debeat. Quid? q<f lliud pronomen hoc eleganter ad propinquiorannepte ac minus latme ad loginqora folet referri { Quare caftrefe uer bu non imperator fed conterraneum mihiefie uidetur. II/ Ie,n,utfcis,Hic queq; uacillanilnquife prima Italia’ Iu mi/ naefreiadant,Ille,n,,pnomen ueI ad Catullum uel ad Vefpa fianu patrem referi debere aiunt JEtadcatullu quidem :qcF m eo uerfudVkascffe aliquid purarenugas:breui fyllaba pro longa Catullusfuerit ufus*Sicqj 6t ucrnaculos pro ciuibuSj ue ronefibusaccipiut;& illudfamulisexpugeduputat.Ad Ve/ fpafianuuerojqtymaximusmalebatappellariVefpafianusq iucudiflimus.IVlaximuueronomeduriufcuium ee,Ac iftas quide.ineptiaenugabifulfiflimaquodanebulonei hernia patauinadiffemiata:fuere,Vt.n,omitta:qd# nihil c expo

ftnonisin medium adduxmhocfanepnomenilkivt qjad Ca tulluneqjad Vefpafianum patre pot referri . Et ad Catullil quidem no eft referedu^qtdtuncpmutarifyllabaenSdicutur cum breuis p 16ga:uel cotra loga pro breui ponif fed cu aut IitreraadiiciCautdetrahitunauttrafponitunut (iquis peu/ Ia ,pggula:ut teftatur Fabius:diceret,Quaretaetfi Catullus interxm breui pro logamel cotra fit ufusauinimetameidcir/ cocuiufqdicfoisfyllabasmutafTeeiudicadus,Ad Vefpafia/ numueropatrenSpofferefernnerefdledumqdemuidef; qnnullusienfusmifiineptifTimusatqnnfulfiflimusifiiniuf/ modi admittatur relatioxelici poffit.Quo naq; picto duriuf/ culu fefecit VefpafianusfNcpeaiunt quia maximus maluit appelanqiucudiffimus,Efto:quauisnullahiftorianitantur Quid duri tiei afperitatif ue eft 1 hoc nomine maximus? Pro tectonihilplusjqinilloiucudiflimustQuid^iftomodo

ho _ ^

fi fatisfuperq?ofl:endimusnihilTftacomentaraerfulfius m H giTq;aPlyniiacuniimbaseffeah'enum:reIiquum eft:ut qd spfi fentiamusjaperirenon dubitemus* Ille- igitur pronomc mihi hoc loco non referre:fed Idicare uidetur*Nam freque ter hoc pronomen ille citra ullum nomen ullaq; relationem cum huiufmodi adie&oibus*Vtfcis;ut no Ignoras * Scis que dicotabfoluteponitunproeoquiTicnotifTimus^ef q feri/ bit:&cuifcribitur*Immo ueronuqcumillisadditamentis ai quopiam erudito relatiue ufurparur*Quedam igitur & fibi & Tito pulcherrime notum muit Plinius : q fe permutatis Cuiufdam nominis fyllabis duriufculum fecerat : q uolebat iudicari a uernaculis 8C feruisTiti ac famulis.Qiiifnam uero hic fuent:aut quo i uerbo priores litteras mmiirraueri t:nec Plyniusipfeaperitmec qfqaIius,quod fciamditterarummo tiumetis comendauit.Qttod uero qdam aiundiuiusnois im peratorprioresfyllabasfforadicocarminea quodam fuifle mutatas mihi non probatunNeq*, .n.fyllabse fed dicloum or do dum axat in fotadicis carminibus immutatur: ut ex illo Frano ? Philelphi ad*Pium pontificem maximumcarminc aperte c Met,

Laus tiiasmo tua frlus. Virtus non copia rept:

Scandere te fecit hoc decus eximium*

Si enim^etro legaturjfotadicum fiettac uerbo^ ordo folum no etiam fylaba^Imutabiruna- Exim ium decus hoc fecit te fcadere rege Copiamo uirtus:fraus tua:no tua laus*

Neque tamen inficias eo illud in fotadfco quoque carmine fieri potuiffe:!ut quis duriorieflet?* Sed non magis in eo q in alio carminis* genere* Innuit autem Plinius4 fe idcirco uerbis caftrenfibus uulgaribufque uti: ne durior obfcuri/ orque uideatur:utrille qui permutatis prioribus fyllabis duriufculum fe fecit jqulebatexiftimari a uernaculis Ti/ ti8t famulis*Qui ueronuper i acadcmia lactauit uernaculos $ ciuibus ueronffibus accipiendosus de tam pdaranrbe ma

lemcrcturkaiusciuesuerfiasacferuoseffcaur. Simul uc hac mea petulantia; H^ceft fecunda dedicationis caufavid/ circonanq;;fe hos libros Tito dedicafieamut in qusedam ac/ ta exeat.Quae nanq; principibus fcribuntunea uim adorum publicorum habere liidentur.Sed hic quoqs locus uarie 81 le gitur Stoponit ur*Quidam enim exeam leguntiexponuntq? ur aliquid de tuis laudibus fcribam. Quidam uero exeat ad perulanriam referentes:atq;haec prohacfcribcndueflepu/ tantes,£xponunt enim fic:uthaec mea pemlatia aliquid de tuis rebus geftis dica , Ifta uero mihi fane q procul a uero fera fu efTe uidetunNeqi enim exire in ada aut laudare aut dege^ ftis alicuius fcribere fignificatmon magis q aut uitupare aut fabulas fcribere, I Ilud nero Fabii 8t Perfiaquorum audonta tenitunturmianifefteadcompofitionem refertur,Siqind ta mcnapnusexitapudPerfium,Hoceft aptius componitur. Quae enim concinne fcribuntunea ex ore apte exire uiden^ turjn ada uero exire;utdBxi:eft adorum publicorum audo ri tatem adipifcbExeant praeterea mihi legedum uidetur ; ut libri in quadamada exire intelligantur :quauis non inficier exeat quoq; legi poiTejdumadopusnonad petulae x refe ratur , Quare non quemadmodum ifti putant jefi u >ien/

dum , Sed per mde acfi diceret Plyniustfe hac que auia lm

pu 1 fu m ; u 1 1 1 bros na tu ral is hifloriae Ti to di caretai 1 1 1 petu/ lamia ac temeritate fua fieret quod in alia procaci acpe-tulan tiepiftolafuafadumnon efTequeftuseratTitusmtinqrmla ada publica exi ren t ac referren tu rmdeqjTiti laudes ab cmni bus cognofcerentur, Ada enim forenfiaj-ut pubhea j omnibus patent abomnibufq; legi poflunc, Saantqjomnesq ex aequo '* tecum uiuitimperium^Hocexhifloriafumptumefre uide/ tur*Nam ut tranquillus narrat.Pofteaquama Hierofolima/ rum expugnatione rediit Titus : nunquam deftftic parti ci/ pem atque tutoremdmperii agere , Tnumphauit cum.pa/ tre unaque cenfuram geflin eidem collega & in tribursa^ tia poteftate:& inin feptem confulatibus fuit ; Sed hicquo qrfocus uarie legitur.Quidam enim triumphalis^ ceforius

tuTextuq? confuhlegunt , Quidam ueroTriu phale& corfori/ um ius exeafqj conful ,Cum nero uno dutaxat modo fcripfe/ r it Plynius:eope alteros decipi necefleeft.Aemihi qdem prior Scriptura reclifTmiauidetunutlegarurTriuphalis^codbri us tu fextuq; conful. Sic naq; & fenf us eft pfpieuus,6<: oratio co/ herenfi es uerbu: quod frequeter cu elegantia praetermittitur fubinrelligaf,Necme mouetquod qdam dicunt, Titumfe/ ptiescofulem fui!Te:cum Plynius ei forfita hoc opus dicaue/ nt fextum gereti cofulatum JIIo ego magis adduconut fic le/ gam:quod ius tn u phale ac cefon um no i ta elegantenu t mipe rium uiuere dicitur, Idem praeterea uerbum exeo intra duos fenfus repetitum ab elegantia Plyniiuideruralienum.Trarfi/ tusquoqiilleareadpfonam mihi pai^ uidef efTe concinnum Quarefic mihi :ut dixituidetur die legedumjut intelligatur PIyniu$exponere:quo nampadloiperiumexaequocum Tito uiuat,C^i*mtrmphant:quicefuram;c5fuIatum:tribunatum praetorii praefecturam gerunncum iis iperium Viuere merito dicitur. Ecquod hisnobiliusfeciftuHocquoq; de hiftoriae Sumptum* Nam utidemTraqllusrefernpraefecturamquoqj praeter'’ Titusfufcepitnunq adid tempus nifi ab eqtateRo/ mano. .Jiiiniftratam,HoceftergoquodPlyniesjnqumnobi/ liusfecifti,Praeftaresnaq;dignitate uinilludriores efficiuntt quosgeruntmagiftratus.Hisautablatiuusnoadillud copara tiuumnobiliusmihireferedum uidef fedcamporiusfignifi.' caremtintelligamuspraefefturaPraetorii nobiliorem a Tito q antea fueratieffedtam illishommbus:quospridem geiTerat Titus:hocetriupho:cenfura: cofulatu, tribunatu. Praefectus aute Praetorii eum apud imperatorem optinet locum:que tri buniis celerum apud reg es& magifter eqtum apu d dictatores habebant; Omniaq; haec reip,hic difl mguendum efTe ne ad^ monitione qdem mihi dignum cffe uidererunmfi aquibuD damhtcfenfuscumfequenriconfunderetur»Pre{fosauteuer^ bumeftfubaudiendum, Etnobisqdemquahsin contuber/ nioffuifti&ibintelIigatur,CumTito naq;PlymusmiIitauit, Eftautem ita cum interrogatione 3C quadam admirationefe# gendunnut intelligamus Titum humamfTimum benigniffi

muq;fncontubcmfofoilTe:idquod facilequse feqnutande clarant, ftaq; cum cateris. Cum igitur inquitomma ea quae enumeratafunrornamenta:aliispateantatq;aperta finr:& an te oculos uerfentuncum te Veneratunnobisfola fupereftau dacta:uttefamiliariuscoIamus,Quodquideminquittibn/ putabis.acfi diceret humanitate tua fretus recolere familia/ riusaudeo,Quauis.autemego ffm inculpa; tua tamen editi caufa facilitas, Perfricuifaciemnecquicq profeci, Neauda ciam quidem fibi ad Titum familiarius colendum fupcreffe indecolligit;quodcumpudoremdeponereconatusfit:fron rem perfricando impudentemq; reddendomihil tamen pnv fecermcum alia iuaTi rus ipfeigens praeffentilTimufq; occur rat:acetiai5giusipm facibus& luminibusigenii&eloquetia fumoueat;abfeq;repe[lat,Facibusaute,fditterademedio ex punfta e legedum,Eftm,a magnis fu!goribus:quos acies ocu lo^pferreno pot;tranatiofumpta,Facesueroigenueloque tiamirel!igit:qua?6< lumefgemiafabioinprafatione primi libri de idifutione oratoria dicitur Jd quod e CiceromsBru to fumptum efle uidetur, V t enim hois decus inqun ingeni / unuSic igenii ipfiuslumeeloquetia, Vnde et fub Plyni us, Fulgerat in nullo unquerius dictet uis eloquetK jbuni/ tix poteflatisfacundia.Tnbunosnaqj plurimum ualereelo/ quetia oportebat, Vt qbusfaepenumero ad populum haben deoronesforet,Ea uero attribuit Tito Plyniusjquaefuifle in Pericleantiq comici EupoIis& Anftophanesuel cu eum re/ phendunt:fatcnCCum,n.Atheniefibusoronemhebautona re ac fulgurare uidebaf, Quando tu ore pris laudestonasf Quatolegedumefieqnon uidenPIynii Iibrisfrufiraicum/ bit, Queadmodum fratre quoqi imitarerisexcogitafli.Do micianu ftelligir Titi fratre natu m morem :que poetices car/ minumqjfcribedo^ftudiofumfuifTecodat, Cum hac ope/ racodicerenoerasm in hocalbo.hoce. Cum hos libros feri/ bere dedinarc: te i u dice n5 facieba Metaphora aut fumptae aiudicibusforefibusiquo^nofa in albo fcnbebanf : quo ab oibuslcgi poflent,Codicereuero:edenunciare:&! condidho apud luricfonfultosa&ionis cfi nomen, Album autem tabula

erat de albataun qua 51 noia iudicum 81 edicta pratorum ali ©ruqjmagiftratuumfcribebatur, Vnde apudiuris cofultos ii graui poena puniendi cenfencunq praetoris album corru/ piflenri Prsetereaeftquedam pubnea et erudi to^reie&io» Alia ro;qua fi libros Ti to non drcaflenun potuiiTeriFfl aure haec quaeq; tranflatio a i udicibus fumptaiq cum fufpe&i fdt reiici proprie dicunG Extra omnem fgenii alea pofitus.hoc eR extra omne temerarium de Jgenioiudicium periculumq; coftitu tus, Alea naq; fortunae eft temeritassquae maxime in Iu dis (pedatur. Et quod miremur per aduocatum defendif * Gu Cicero aduocatorum fuerit praeflanfrinius:quisn5 mire tunfi alterius patrocinio idigereuideaf^Hsec aut lucilii uer ba qbusnimiudodireiiCiuriCiceronibris (frep.ufurpauit. Haec dodiffmiupfiu legere nolo, Qui primus codidiriiili nafu,MuIridRiliuafouariadixeft;l>d pauci admoduqftt ftilanafusricde haclenusexpofuefriAIn naq; dnt Rili nalum fubdola ce pudiSis repraehefioifq; irrifione, Alii Rili acrimo nia,acerbitate,dicacitare:q I fatyrusufuseRLueilius;flilina fu ee coredut Jnfulfi uero qda rephededi ac Satyrae acrionia Rilin ' im e fTe blatterant, Ceterum: ut nihil iRoge redeafTe ritu: fortaffe id quod mihi uideturieR ueriRjmu;c6po/

litionis irrifionem repraeheniioneq; Rili nafum a Plynio di/ cr,Nam Lualiusnohoium modouitiaeR infedatus: Veru ineptas qu^q;fcripto^copofitiones$ut Cicero Fabiufqriefla turdrrifitatq? repra'h?du;quem Perfuis imitatus mollia la fciuaqvfuiteporisptrta^camsina in pruna Satyra derideri Hincmdlla iurmCIauderefic didicit uerfum Berecmthius Atys. Tor uamimalloneis fplerunt cornua bombis: & pleraq; aliaXu uero Lucilius primus omnium coeperit alipi^ irnde re fli lum atq; compdfi nonem: mirandum eR ; cur quenq ab operis fui 1 edione reiecent :Qu.o.'qdem argumento a maiori fumpto colligit Plynias.Se honeRiore de caufa aliquem iu/ 'dicem rdicere poneHoc eRm.quod inqt, Quamonoscau fatuis ab aliquo nidice defendimur i Hoc eR, Qpaco nos-ho neRius aliquem indicem a ferenda de ope tioftro fententia re penimusfNamabaliquoiudicefedtfendereRignificat ali/ quem lodicem reiicere,Ad tollendam uero ambiguitate mi

hi magis p!acercr:fi inafliua uo ce defendimus: legeretur. Sed haec mihi nane patrocinia ademi nuncuparione;hoc eft dedicatione.Cum enim hos Tiro dicauerit libros PJynius: uideturipfumiudicemelegifle:ficqi nullum fibiius ipfius reiiciendi reliquifle* Cum apud Catonem illum ambitus hortem, Plurimum interertefortiatur aliqs iudicem an eli/ ganduobus probat Exemplis^ candidatorum quorudamr qui Catonem ambirushoftem Abi iudicem degerunt: &' Sci pionis Afianatqui ad collegium tribunorum prouocauit. Nam fenatus Catone fuadente quod populu Romanum lar gitionibuscorruptum uideret:decreuit:ut qui defigmti fo/ rentmagiftratus;fubireiudicium cogerentur:quauis nullos haberent accufatores. Quod quidem etfi argre tuliflent;# cj magirtratus ambibat;& plebs largationibusaffueta:candida * ti tamen duodecim milia dragmarum in unum contulerunt l^onfione fa<9:a:ut qui largitionem fecifle foret deprahen/ fus:argentum amitteret.Arbitrum autem elegerut Catonem aceam pecuniam apud eum deponere rtatuerut,5ed Cato pe cunia reiedauadesaccepit:acquendam ex candidatis cotra fponfionem feciflecouidhmi pecunia muUftauit:L*i^ro Sci pio Afiaticus Africani frater ob prsedam belli cont, ntio/

chum regem gefti male diuifam damnatustcum pra: non daretta Caio Minutio Augurimo Tribuno plebis f carcerem duci luffusad reliquos tribunos prouocauit* Cum ueroalii intercedere nolIent:Sempronius Gracchus: qui ex proferto Scipionibus eratinimicus:cum iurafletfe nondum cum Sci/ pionibusipfisin gratiam rediiffefillu a collegae uioletia pro hibuit:quod diceret indignumdTe&famaiertate populi Ro mani alienumeumscuius4du<5uhoftium duces in carccm co/ iefti fuiflenneodem ipfum deerudi, Vnde“prouocatio ap pellatur.Quiad aliquem prouocat: iseum eligereaefum/ mumcaufefuaeiudtcem^onftituere uidetur. Merito igitur inde prouocatio fuit appellata:ut altenfauxilu iudiciiq; in i/ ploratio,Prouocare nanqj eft porro & longe uocare ac alteri/ usopemfinuocare,Hoc autem uerburn eleganter accufatiuo cu ad praepofitione copulaf :quis appellare in eade;fignifica fioecitra praepofitionc accufatiuu expofeat. Te/jcle i excel

fiiTimo^EtTitumlaudibusefferetido^opusraam extenui andoPIyniusmaxima fibiconciliatbemuolenam. Et mola tantufalfa litat, hoc efbdeosfibippitios reddut.MoIauero far erat toftii fa]e afperfum:quo in facrificus prifci utebatur* Autcafusmirabiles.Quidainepteacpotius imperite nufe rabilesleguncum eloquetiand loluinmifcrabilabus:fed in atrocibusquoq; cafibus oflenrari poflit Quare mirabiles ora limo mihi legedii uidctur, Cu honoris prefanone poncdis* Honoris praefatoem uocat Plinius huiufmodi uerbop<! leni/ rnata.Vt ita dicam:uthocuerbo utar* Quod uulgusappel/ latjpermittatur mihi fic dicer fimiliaq;;n5autem;fit honor auribus ueftrisiut quidam putat* Praeterea iter e no trita au ^oribusuia^Elegateratcentum reddinmperatorem cu no/ ua minimeq; trita uia fibi iter efle dicat, larti oia attingenda quaegraeci idiopedias uocat.Quidam eyKVKAd n aiAiacr ruinusrecte:utegoquidefentio;legut:ut intelligamus circu larem eruditione & difciplinam:quem difciplma^ orbem Fabius uocat.Sed de circulari difapKaPIymushoclocofen tire nSuidetur.Eam naqham tum abadolefcetia perceptam abill fuifle maxime uerifimileelbcumFabiusfcribaueus difci r ai& orbem futuro oratori perq neceflarium cfle * &

nemo praedas dTe dodrina poffinnifi oes difciplinas percur rat.ldiopaedsasigitur hoc eft proprias uniufcuiufqjeruditio nesmihi Iegedum uidetur .Innuit,n dibi opiniones fingalo^e deiisrebus:quasfcripfit:fuiireatti'gedas:utdecoeli^ternita teAriftotelisatq;Platonis&?aIio£:;quidemundofcripferuc* Quoniam u t att domitius Pifo thefauros ee oportet no \u bros, Pulchrum elegafq; Pifonis didtum, Thefaurinaq; funt preciofi.Libri uero hoc eft arborunvcomces nullius pretii* Vigmmilia re^.Finitus e & certus nuerus mle $ [finito po? fitus;utqcla putat. Neq;.n.e poeta Plyniusmtcerru definitu/ qmue^ fp ffmito p5at;quis poeticis fterdu figuris utat * Suc cifiuis tpibusifta curaus,Succifiuatpadnr ;q negociisfucci/ duf atqj fubtrauf . IVlufitaus^murmuraus & nobifcu fecreto loqmur. Nec fidrcia opis haec e fed dicaturaiCorrupte qdi fic legitur hic locus eoi^ temeritate;qui facijejfuas opiniones

prifcis exemplanbusantetponut. Cu,n,uetenbus in libris fic licriptum iueniatur, Hec fiducia eft bj^ris^aec eft indicatu/ rajfti parum Plynii acumina percipientes putantefq; nomen illud idicaturanihilfenfuiconuemre: tbtum huclocum di prauarunti&uerbaimmutahtesj&iiiamircdcopulamexcq/ modo fuo afcnbentesicurti fenfus exigar ut indicatura lega/ tur:& nihil illius copulae fed indigeat. Quare iit in uetuftfs eft codicibus;ita legatur.Haec fiduciaeft operis, haec eft indi catura, V t fit fenfus* Fiducia & pretium noftri operis ineo fd lo confiftit:quod ad te fcribimus,Hoc uero pulchra ratione comprobatur,MultainquitaIioquiuiliaidcirfopraeciofaui dentur : quod templis funt dicata. Indicatura autem praeci/ umfignificare aperte ex ulfimonaturalishiftoriae libro coi/ ligi poteft,Sic enim ibi inquit PlyniuSeNeqj eft hodie murri> m alterius praeftanrior indicatura. Quod fi utifti depraua> runt:legatur:nulluspenicuseritfenfus, Quid.n.non eritfi> duciaoperisr Quidcrit dicatura^profedlonihil: cumaliud uerbum no Ift afcriptum * Nos quidem omnes patrem te fra freqsdiximus.Geftainquitd Vefpafiani patris&tua&Oo/ mitiani fratris mihi funt celebrata in eahiftoria: quam deno ftris fcnpfi temporibus , Vnu autem 5C triginta lrf iftoJ» riaruma Plynio fuiflfe fcriptos ex epiftola lunioris j r (I n.6 tu eft . A fine Aufidi Bafli,Hicquoq; Baflfus i hiftdriam feti* pfma cuius fine fcribere Plynius coepit, y bifit quaeres* Quae relatiuum incuria librariorum afcriptum eradendum efffcne admonitioe quidem eft dignum, lampridem padta fancitur .Quidam ita legunt:ut per adta duo f mt uerba expo «utq^quae umpridem cofirmatur per resnoftrasgeftas?hoc eft; uera efte comprobatu r.Mihi peradia participium eite u i detur:hoc eft completa d' finita, V tintdligamus iampridem editam ab omnibus approbarijll udcer te xam pridem aduer biu praeteritum tempus expofcir. Etalioqui ftatutum erat, Nifi inquit geftorum ueft rorum ronem habuiffem decreuo ram haeredi mandare illam hiftoriam emittendamme uide* rer ambitioni & gloriae uiuus ftuduiffe. Proinde ueirb ocoi/ paribus locu, Quanto fu animi candore Plynius; facile hinc

feolligf pot^Se naqvS? ifsfaaer^ inquitiig; focum occopSt: tequitafus^aturiopera educ :& iis qpoflfefuturi funt:qui* jeosnbn.ignbre^ decertaturos

V t ipfe cum prioribus fecit;Huius uero animi ab omni inufc dia 1 iberifignu m effe aittquodnofa eorum: qui primi aucto xesrcrumdeqbusftribinfqere:fuisIibnspr^ofuit, bciter in.coferctem nie acdtores* Quorudam ithpu dentiam mah> gnitatcq; damnatjquicum elfenr iuratiffimi hoceft iurifiura di uiculocum ueteribuscoiundh ipfifq; proximi :quae tn ab illis fuere prius excogitata: fibi ita afcripfer utiut nulla prio rum auctorum fecerint metionemtperindeac fi ipfi primi in ultores fumenijuratiirimbsaut&proximosafiiahterexpo nunt.Q^idammuuratiffimos litteratos accipiunt quafi iu reiurado dodiflimos affirriiatos.Proximos uerb eos inteHfr gunt:quipp dodlrinam proximi funtfame.AIiiadiuratifliV mis legunt ficqj exponut*Adiurati cuius fuperlatiuo utitur Plyniusni dicuntur qui uinculo quodam amicicie quafi fa£ cramento aftfrfti funtJHi ab aliis deuoti dicuntur* Adiura,* tiffimis igitur id eft coniudliflimiiiVlihi ut de illis diiudice opin; bUsipofleribr haec expofitio magis ad Plynii fefum

acceb^ euideturjtametfiabiuratiffimisexiftime effelegen dum juratus ulla rone litteram fignificare uidetur cum iuratus proprie qui iurauir dicatur* Neq;proxmii j? iis 'qrq propius funtfama?& celeberrimis accipiantur* Sicaute mihi exponendum uidetur* Vt dicat Plynius ueteres aduer/ bum tranf criptos ab iuratiffimis 8i proximis. Hoc efl ab i iit qui deditiffinii maximeqj propinqui ipfis ueteribuseilent Qjjom.qs alicuius e ftudiofioratq; familiarior: eo magis ro ne ipfius nominis hfe debet*Quina uero illi fuerintmec Pfy nius lpe tradi t:nec nos facile pcfperepoiTumnstcumgnfco^ opera pauca admodum extenr*Magis aut de graneis q de lari nis Plynium fenrire:exempla qua? fubiiciuntunaperre decla rat.Vergilius,n*ita imitatus eft Theocritum in bucolicis He fiodum ingeorgicis & Home^: in aeneide:Vt aptiflime cum illiscertafle(uideatur* Cicero etidquos fequatunmanifefte profitetur* Cum praefertim fors fiat ex ufura*Quiex mu/

tuarum pecuniarum ufu Iucratiturtiiex ufura forte facere 4icuntur,V furanaq; frequenter pro ufuponitnr,Hacautem meraphoraab iis quimutuopecuniasaccipiuntfumptatPfy/ hius fignificat eos fibi male confu lerr.q abalifsaccipientesjq ut fua Icribunnmalunt uideri furati q imitati efleteum pra.

fint.

rus fua inferi ptionis ratoem Plyniusipriusgracorum quora

nfcripfcreiperindeac fi opus omnifuauitatc fitrefertumfut meile fauus.KHpiov naq;fa>f uus mterpraetatur.AliiKfpad- «juotA^xadsnpc eft cornu Amalthea capra qua Iouem nutriiTe dicitur, Eius uero cor^ nu rebus ofs generis affati^ repleto Copia dea uti dicitundu aut agris fertilitatem immittitiaut hofum alicui diuitias fi> «e molargitur.Qui ergo opus Kfpcecr iauceA<S-6iercr Meri bitiin illo ola bona affatim cotineri fignificat, Velo laft is gallinacei.ProuerbuJ e quo folemusfignificare : no* 3 ctq

noinueniuf praftituros, lam iamos pandefla.Sk .dem legitur ficq; etia a dochs exponituriut padedla & k h iridi

eeuidtntur:6; uerbum illud mos imperite aferiptu. autem prius mox Iegebarurjut e flet expofitio illius iam iam Quod quidem cum fenfui nihil cenucnirebin moris nomi/ natiuu fuiffeconuerfum maxime uerifimileuidef. Sed hic quoqj fupflue aferiptus uf . Na padeda fere i plurali iucnii

ffUner ii f 0 nf*/r c iffAe

Pinacidio Ifcriptoes eepp qsuadimoniu&rnaximu qdq>’tie. gocnl deferiipoflit . Padofbeuerodnr libri ofa corinctes;qV lesfunt padeaseiurifcofulto^Ttocvnaqj tota ZsXojutai ca pio fignificat.Enebi ridio pot Cterptan manuale; q<f femp it» ntanib'jsfithabedu:q.IecDiuiAugulhmenchindi5,PinaCi dion uero tabella drarro f o y itiNaKpcr ;hoc eft a tabula di>

rii fn a CtMtn fhdibeji Hifcff ttti

Libri uero qui |ic micabuntur: u i demur rerum omnium ca pitacompte&u Vadimonia deleri poffmhoc eftmaximu qiiodq?negotiumderelinqui,bJamqai|uadimonium deferii ilfeu lite Cadebat:^ in carcerem conjiciebatur, At cum itv mueris.hocefftcum libros eorum legere coepef istmhil pror fus eoru quae prae fe ferunt infcripnoestinucnics, Noftri craf iioresantiquitatunuexemplorumartiuq5?hiceftdiftinguen/ dunnquauis quidam cum lisquaefequunmrjconFundantXai tinos au termut qui fint rudioresaf tiummiinus lepidis uti itv feriptionibusait* Quamfacetiffmii lucubrationem dicunto Quiinquit latinbhmi facetiffimi funt: mfcribunt opera fua lucubranones:ut isafferit;qui ait Bibaculus eram & uocabar PantomimusJFuriusnaq? Bibaculusjqui ab eleganti imitatxb ne Pantomimus eft appellatus : afferit q facetiffimoslatino/ rum opera fua infcnberclucubrationes,Varieautem legitur hic locus. Alii naq; q faceti ffime:ut fitaduerbium legunt atq; eum fuperiore fenfu confundunt.AIii q facetiffimi quidem legunt: led ita urgenitiui fit cafus.Proinoaute uerbo dicunt put lonunnexponuntqjiputo Facetiffimi effe hominis* Q u tutm afferi t uerbum m affuit putant effe commutandi!: acctl Varronis nomina tiuoiungendu,Sed ifta mihi logeabef fea uero Pl} niifenfu uidentur.Plyniusna^iut egoquide fett sio: rationem eam :qua probat lannos rudiores antiquitaturii dfequod illorum q facetiffimi lucubrarioem dicunt: audio ritate Furii Bibaculi cofirmat* Varro in faryrisfliisfuftulic i^flcxibula .Hic quoqj fenfusuarie inepteq; exponitur.Qiiv dam.n.afferunt Varronem de fatyns iuisibftuliffe, hoc eft; remouiffe Flexibula inferiptioem nimiu feftiuam.Quod q dem mamfeftae imperitiae effe conuincitur, Saepe naqTVarrd in flexibuIisalleg3tur.Alufuftulitexponuntpropaffus eft a fiifferendo:uuntelIigaturpaffuscftinfcribere.Mihifuftulit hoc loco m altum tulit atq; extuhtac denfq; celebrauinfigni/ ficareuidetur.Eam naqnnfcfiptione Varro primusin lucem extutiffecelebre^reddidiffeputandus eft.FlexibuIumau/ tem eft nomen ex graecolatindq;compontutiK ut epitogium

apud Quintilianum, Fle^onaqjlatfnani (Sov^uquod cofiV lm meteqj figmficangrsecu,Na flexibula dntur qn hominfj mentesflc&enria,Scnpfitautem Varro Satyras n5 quales Lu alius hexametro uerfu:fed trimetro iambicoadfimilitudiV nem comoedie atq; tragoediejqua^: non nullasmemppeas; qf dam flexibula infcripii t.Sed nulle ea^j extant* -Apud grae cos defiitnugariJDiodorus&bibhothecis hiftoriasfuas ucn pfit,Hic Jocusnon folummaleexponitunfedcorrupte quo/ q; legitur*Neq$ de remerariisquibufdam gramma ticuhsmi/ ronqui (ua imperitia omnia confundunrifed deuiris doctis granearum litterarum non ignaris;qui tantum in errore tam pueriliter fmt Iapfi* Aiutm,Oiodoru idcirco apud grsecos* defi iflenuganjquod nulla feftiuioreiTcriptoe fit ufusjflud uero mamiefte eft faIfuni*NaDiodorus Siculus hiitonas fu* as:quasa mundi origine repetmbibliothecen ifcripfitadqd' cx iis quae de uita eius Suiaas clarus audtor feribit; aperrifti/ me colligi poteft.Quare non idcirco nugari defufle dicitur Djodorus;quod nullo feftiuiore titulo fit ufus,Sed quod 16 giflimas hirtonae;quam a principio mundi repetens qoadra/ ginta libris complexus eftitadem impofueritfinc cito

nulla ufus fit infcriptioneDiodorus:quod aperte m e :

nu ppter hoc defiiffe nugari redte a Plynio dicemo Quae naq; in infcnptoe tquae fere uno duobufue fumma uerbis ab/ foluitunnugeinenepoflunt^ProfecJonufq minus loci nu/ gis q inlibro^titulisinuenietur,Quod igitur Plynius inqt Oiodo^ defiiffe nugari:ad hiftorrie ,plixitatem;n6ad inferi ptionem mihi uidetur efle referendu.Bibliotheccn preterea $ bibliothecis efle legendu quis exeplaria refragdtunfacile contenderim,Qms*n*unqbibhothecisrei inanimatae opera fua dicauitfQuid t quod infcribere proprie fignificat inferi ptionem rituluqi libro apponere:non dicare & feribere : in q fignificanoneaccipiatur oportetifi bibliothecis i datiuolega tur,Facile autem crediderim Diodorum hiftoriasfuas iferri pfifle bibliothecemquod magnitudine atq; prolixitate bibli othecae pares uiderentur, Appionquidamgrammaticus, Hic quoque locus menda non caret quae tamen unius uocalis

a in e couerfiottje tollif.Nom.qdarmfed quidem mihi legi dum uidetur.Quidam.n, de obfcuris humilibufqj dici con/ f ueuit. Appion uero grammaticustq fuit Aegyptius ac romae gramatica docuit &biftoriasfcripfit^ideo notus illis tpibus eracmt cymbalum mudi a Tiberio Caefare fuerit appellatus Et ne in totum uidear grascosinfe&ari^Et ne uidear fquit prorfusgraecos infectari atq; damnare:uelimnos intelligt at/ q* effingi ex eop* artificum iudiciotqui in his libris inueniets tur abfolutiffima quaeqi opera:quae fane oes adrairantunpe/ deti atq» fufpenfo& imperfe&o titulo ifcripfiflejhoc modo Appelles aut Polycletus faciebantanq incoata necdum perfe fta ars uideretunut contra uaria hominum iudicia regreffus foret adueniamt tanq emedaturis quicqd i opibus fuiflet de fideraturmfi morte intercepti nSfuiflent.Refert autPlynius ipfe in, v,&.xxx.libro Appellem confueuiffe opera iam abfo^ futa in Pergula proponere poflq; ea Iatereju t qua? a praeterea nbus rephenfafuifient: emendaret. Quare plenum uereca diae illud eR.Modefiiflimum illud Plyniouiderunquod p/ flantes illi aitfrices omnia opera titulo pendenti tanq nouifli maSi ^ infcripferenaq fingulis FatoStaudloris morte

aliqtll oret adeptu atqj ereptum/ Tria no am piius, Ex om uibus inquit appellis operibus tria dutaxat abfolu te & perfer dte inferipta traduntur.hocmo. Appelles fecit. Illa nero ab eode Plynio efle traduntur imago uenerisemari exeuntis; Caflor & poiluxcuVi&oria& Alexandro magno.Item ima/ go belli reflri&is pofl terga manibus Alexandro in curru trf/ umphate. Quo apparuit, Ex quo inquit colligitur fumma artis fecuritatem audlori eope opeifc placuiflejcum tam pau/ ca pfedk lfcripferit. Et ob id oia ea magna iuidia fuer ,obid iqtiqdabfoluteilla tria opa infcriptafuerejmagnam aoflort coflarut iuidia, Vt obiter cauea iflos homero mafligas.Vt i terea inqt & i trafcurfu cauea iRos detradlores: quos Home/» romaftigasgraecouocabuloappenauit : taq Homeri poetans eminetiffimi flagella &fcuticaeforent.MaRix,n,graece fcuti/ ca & flagella df .Quod qdenom cu mafligos igtofaciann uf deo cur Homeromafligasquoqi p.g,n6p<c,fcribi debeat.Pn

mus ar Zoilusqda cu lHomc^ fuiflet uiedfjstHorrotmftix uoluitappellaruln factu eutoes doctojfcuiro^ caluoiatores Homeromaftigas uocemus, Obiter it irerea arq; f trafcurfa £>prie fignificatmo tali ca:ur qda exponut. Qua ut audio dicere ftoicos.Huiufmoi' naq?phiIofophi aliena fcripra rep/ hedebanurcaeterisdiCforesuidereCRediiusaureosoesHo/ meromaftigas appellari amqftoicos aut dialedticos aut cpis cureos,Haecnaqj noia qda pfe ferunt excellere dodtrina : cu/ iusiftosfnuit Plynius ceexg m, Cu celerius et elephatipa/ riat,Elephai i ut ipfe i odtauo narratsdece annos l utero getia* re a uulgo putaCabAriftotele dutaxat bieniu. Cermus et ad rierfusThephraftu,Theophraftuscuprimu tirtamus uoca* ref:ab AriftoteleTheophraftusobdiuna elaqudtia fuit ap/ peIIatus,Na Theophraftusdiufeloquesinterptari pot, Quse na uero fuerit ea mulier:q i Theophraftu fcripfent : n5 nfe/ mini me legtflTe,Fabius qae iodlauo lflitutionu oratoria^ re ferrupm a uetula qda ardea unius uerbi affedtaroe annotata: fiofpite fuifle appellatu* Er puerbiu ide natu.Hoc ,puer/ bio uti folemusrcu qd praeter aequa 60uftu fieri uidemus, Quid.n*adteinmeouolumine^VerbafuntC n{pi?

cua&agta, Ouidai.illialiud^CatonisetymoIog "ppro

bat Plynius.EiFaut parethefis,Exequemur,n, uerbu ! illcf fecuri referf Hoc ante me fecit in litteris noftris Valerius foranus.Huiusforani Cicero in.iii.deoratore meminit, Seri pfirautopusjqcfepopteidon hoc e lfpedtionum fpeculatio/ nuq;appel!auit*Sed mihi aut,rr*pj ppograeca uidef afcnbe/ da:uc legamusqdyn spigrrorrTfi^cov fcripfit:aut falte fferi* Pfitlegeduhocm6,QuoslP6PTgiZcby;infcripfin Plura fortairejqparerat:tibipfertim:q Ariftotelicae bre* uitati es afTuetus:Sed aliop* quoq; ro hnda fuit : Gq forte hxc fibiattingedaputabut.Quibusfacileqdem nifi; mfus redle ab aliis expofita cofutafT&temere ab ipfis diflentire uiderer. Quod fi tibi haec grata fuifle cognouero:aliis quoq; operis il iius locisrquae obfcuriora uidentur : aliquid luminis afferre eemptabo; Vale.

b 2

RAPHAES REGIVS HERMOLAO BARBARO SALVTEM,

Ifputationem^quam mihinuper &ineptfe&co» uicia^foediffiniicaiufdamcalfarnii errores in & media Academia patauma exprelTerunnftudiofi

iuuenes:ut emittam efflagitare non defiftunt.Hu ic aliquid patrocinii cum nuncupatione quoq; co parare lftituerenutu mihi in primis:cui ipfam di ctremtoccurrifti^Solentm.quaeprxflantibus dodrina ac dk gnitareuinsfcnbunturialitsqubq^&gratioraee^faciliusj»/ bari/Tu uero ea es difciplina^omnium cognitionem t quem tecum poffimus conferre: habeamusprofecloneminem.Tu naq; utraq; linguam ita callesiut utra tibi fit ingenita difficile iudicatu uideatur.Tu philofopho^ dogmata;tu iurifcoful/ tojt placita optime tenes.Tu deniq; totius humanitatis ita es peritus:ut nihil fit tam in ftudiis tenuemihil tam mag ;nuq<r tibi pukherrimenon fitnotum„Hine & merito quidem fit: utdo&i omnes atq;ftud’ofi te colannteobferuennac tuo fa/ w a udiciofcriptafualitterariafqjcontrouerfiasfubiici a CjlUre fi tibi re&e uidebor in hac reprehenfione fenflfle tahil3tmihi dubitandum;quin dochflimus quifq; meam fit probaturus opinionem. Valemaximuftudioru

decus,PadueidibusMaii$,M#cccdxxxym.

RAPHAPLIS REGII CONCLVSIONES ET QVE STIONES IN NONNVLLOS ERROR VM CVlVS DAM CALFVRNII BESTIAE.

Polidamanta pro Nerone Sf Troiades pro RomamVinepte ni miumaccepcrunttqui fic illud Perfu expofuerut,Nemihi Pulydam3s 8i Troiades labeonem Praetulertnr.

Qui prifcis (ludent poetis minime a Perfio illis uerfibus : ut quidam putannreprehenduntur.

Eli nunc bryfaei quem ucnofus liber adlii.

Sunt quospacuuius & uerucofa moretur Anthiopa aerumnis cor luctificabile fuhJa,

Locus ille Perfii mendofea quibufdam legitur maleqs expo* nitur.

Audaci quicuqi aeflate cratino.

Iratum eupolidem praegrandi cum fene palles.

Afpice & haec fi forte aliquid decodtiusaudis,

Inde uaporaia Iedtor mini ferueat aure.

Aceruuschryfippi indodte nimium ad librorum * tyfippi ipfius multitudinem ab iis referturiqui fic ultirt, Penii

carmen expofuerur.

Inuentuschryfipppe tui finitor acreuf.

Illud Valerii maximi caput peruerfe 8t legi St exponia qbuD dam a(Terimus,Maiores (tatas folennefq; cenmonias.SC quae fequuntur,

Vtrum bene dicere an perfuadere fit rhetorices finis; Vtrum eadem quxltio prima femper ex utraq; parte tradtan da fit.

V trum ex artis oratoria: praeceptisac heroici carminis digni/ rate: Aeneam quadraginta 8t amplius annosnatum a deco> Cxfarie poeta i His uerfibus Iaudam.Reftitit Aeneas clara cpinlucerefulfit

Os humerofe^ deo fimilismanq; ipfa decoram.

Caefariem nato genitrix Iumen$iuuentae.

Purpureum.^ Istos oculis afflaratjhonorcs.

Triplicem capiendi confilii diuifionem a Panaetio ftoicoaUTi gnatammnnusrecfein primo deofficiis a Cicerone repre/ henfam fuiffecontendimus.

Illud Ennii didtumm primo de officiis perperam Si legitur Si exponitur.Salmacidas fpoliafme fangume&fudore.

ff-%

\

RAPHAELIS REGII IN NONNVLLOS ERROR VM CVIVSOAM CALFVRNII BESTIAE DISPVTATIO, Amecfi gramflimo clariflimse huiusacadeiae iudiciopotera elTe cotetus.q me ex auditore p feiTore;exdifclpuIo do(5oreeffecit:cuiufda m Ioanis bergomefis:q pofus patria ac nome fibi a paretibus fpofitu mauult Cal Furnius Brixie^ fisnoiarucalunias i me faepiuspriuatim pubhceq; iadatas: fe mei f iucudiflimo cofpedu uro eruditifTmii iuuenes rctude^ re& cSfutare decreui;ut oes intelligatis quae in me falfo euo^ muitunipm ueriflmie regeri poITeJs3cq\n,fuuscuiqneglige dus eft honor;& rediflima eife academiae iudiciaego potifli mumiqui plurimis maxiraifq; honoribus abipa fui affedus: ^p uirili meapraeftare dcbeo;& fcediffimi errores ab ifto Cal fumio.pofteaqego defii ,pf i feri ; di flemina ti :m i h i in primis nidetur expIodedi;quohaefaItemroneacademise:cui pluri nium debeojaliquidameg^atiaereferatunQuom, anno me primu inhaneurbemftudio^gratiacotulncum Cataldum Srculum dotium quidem ui^ufed muneri profitenda in tan taacademia rhetorice» minns aptu ducentorum fioremorum promiflo Bononia euocatummoc in ampliffimo facile

conuiciflemacq;coarguifTem:tantoiuuenufchola fa/ uoraegregia artis oratoriae.Permittacur mihi quoq; diceres ledura fuit demandaramt calfurntus ille mihi tunc quoque competitor qturpiffimam tulerit repulfam , Sola naqifalfi nominisquomaximegloriamnoftentationc fretus: cum de fe nullum unq in litteris periculum feaflet:dodorum iuue / nufuffragiisidignusfuitiudicatus:quimihi praeponereftq i media acade ia & legiffe^difputalie^PeruiHfuerodelceps anosuafuicoprobatusmtduopqerudmcopetitores:^ qb$ «iri 5^gratiofifljimi&potetiirimiabibat:meab hoc munere i acadeta pfitedi repellere fcailu fuerit conatuCu.mdodifTi mi iuuenes me rp uiribus officio meo fugijauditoribufq; mi/ nime ingratum elTe uiderennnunq potuerunt committere: ut apud fe plus gratia cuiufq pcefuepoflennq iurifiuradi re l,igio:qdocT:ioriDjaptioribufq;^feironbusfuffragariiubef«

Acnifrtunc:cum repulfam ferre fum utf usj^quiffima acade mia? inflitutabbeo q tuncacademixipfi prseerattfuiffent pc nitus uioIata:& egofuiflfem c5probatus;&: calfurnius lfte ma^ ximocu dedecore fuifTet repulfus Sua^uero ineptia^ fibi cofciustcuuirtutemelocodepellerepoffe defperarenad i(i dias & dolos ac flagitiofiffmias cofpiratoes confugit^fcdeftif fimifq;pa<5ionibuscumilIoreaore:qui potius?ruptor coras ptorq?eappeJlanduseffecit:*tqu3emihf comitio^ die;una omnid fcholaft ico^ iuuetium noce ac uoluntate I edura itepc fuerat delaca:fibi poftri die triginta trium du taxat fcholaft*> co£>fuffragus:quod p inftituta fieri minime poterat: dcman dari uideref , Ac ne fic qdem uoti compos unq fuiffetmif i ini quiffimusille redorno folu ipfe plura q debebanaduerfum me tuliflet fuffragia:fedcoplures etiam fcelerisfui focios: q ide faceret induxifTerataq; facimus difpofuiflet ut alius fex; alius dece:alius duodecimtalius uiginti,alius et plura* quod incredibile efhfed uep^profingulisfuffragia tuIerit,Huiuk modi igitur fceleribus rhetorica in academia ,pfitendam co* trabono^omnium dodoruq; luuenum uolurate calfurnius lftefe fit ;fuifq;ineptiis ita p duos annosinqnauit:utnon£o Iu a horajquid uix tnuialibus uicoruq; magiftris daf ;

explica kdiones:fed in faediflimosquoq; 6i foloecifmos& barbanfmosinterlegendumquotidieincidandeprauataqj i curia lihr ariop* exemplaria:cu emendare ingenii tarditate ne fciauperuerfe audorum fcripta& legat 8i ex poat,Quare ab omnibus fcholaflicisiuuenibus:qiiialiqd in litteris profece rut derelidus:puerulos corrogat:quibus fe primu en e muti di homine primuq; Italiae Iume impudetiffime ladare quo ridienondefi(ht:eoq;uefaniaepuenit:utneminem praeter fe quicq litterarum fcirefibi pfuadeanfeq; primum artis orato riae profeflorem pp tet:cum neq; latina neq; uerhacula lingua nifi lneptiffirneldqui fciat;Hic naq? fit:ur fu a* ifirmitatis co/ fcius rnecu in certamen litterariujqcf eft uiris dodishonefhl fimudefcederen5atfdeatXouiciifq;uero di caluniis:qdcu aliis oibus tu humaira ti deditis e turpiflimuimeubiq; oneraf n dfiftat*Quid,n,alidiftu primu or& terra^&fua& quorf

dam infullo^ iaflatione homineme in hoc pulcherrimum certamen defcederenpotuitdeterrerefNum aetasjTUaequa^ lesferefumus.Nu digmtasiAr nuncfex agunf anni: cu orbus doctiffimo^iuuenum fuffragiisiegodignussqarte oratoria in Academia hac Patauina ,pfiterer:fui iudicatusjfte*ut iep/ tusifulfufq;turpiflimefuitreprobatus,Nuopafortaflequa£ fcripfitjei tollut aiosfAtnihil unq afe copofitu praerercarmt na qdam nullis mufisnulloq; Apoiliefcriptaemifit. Nam <| I Teretii heautoamorumeno:fubiftiusnoielegunfcxp6ness eas Guerrino Veronenli OibonoqjVincetmo^pfitenubus a difcipulis coi ledas lftu cofudifle: ac fibi ipudedflime Ven/ dicafle;ne dubitadumqdeme:cemirimuq;huiusm illud e argumetmquod ex eo tepmcjquofifeieasarrogauit.Ouode cimaute^ amplius anni agunfmihil aliud unqemifit. Mea uero extant cu alia qdam opufculattum de eloquetiae laudi/ bus:quoannocoepi£fiteri:habitus panaegyricus.Nuofones aut hic aut alibi habj tae ittii tamfupbu forfita efficiunt { At nemo eft:q lpm unq mfi blatterante pindeueatq; taui^mugi cnteaudieririEgo ucroneq; Academiae neq; amicis oro fe ©ronem hf em expofcetibus defuiaucLQiud et? if in di

cft q<f mecu fuas pfertira feptas expolitiones ipi , m co/ titione defcedere noaudetfNepe^ linguae &igem;: rarditas eurns ita natura danatus e; uraratoriae artiq oratoriae aptior ce dodhflimi cuiufq; fnia iudicel: Cum. eloquetia tribus co ftet natura:arte exerciattoetq natura atq,* igenio uacant:exFa bii Quintiliani c5fiho rusf u t mittedriHucaccedit ludicii i firmitas:quo nifi acri fuerint pditi hberaliuartiu ^fefforcs in nulle turpiifimoslabanf' errores oportet* Iftu uero Cal/ furniu&rgemocarere^corruptinimoee ludiciocu ex aliis q plunmis;tu ex ea^ c5clufionu enarratione;qs in n5 nullos crro^ipfius potifiimu curaui publicadas;apeiffime unicuiqs liquere pot.Quam ob rem quo melius facihufq; an muneri jpmendaein tanta Academia rhetorices aptus fit deiudicare

f>offitis;dum primam coclufioem gramaricam expono.quae battlteaudiati&Tamerfi autifteorato^ princeps fuaefacu diae fuauitace nos oes idignospuutimihitamencum ipfofer

tnoncm efie uobisperfuadeatisuelim,

Polydamanta pro Nerone & Troiadas pro Romanis Tepte nimium acceperunnqui ficillud PerfiiexpofueruntNemi/ hi Pulydamas&TroiadesLabeonem Praetulerit.Siqd auul go paedagogo^ differes uamfFime Calfueni;nuq tam lepras expofitiones tantofq? er rores in enodandis Perfiifatyns difle minalTes:qnporiusafiquamdariflimaeoium Academiae ro/ ncnihabuiiTesnnquaaiiqduulgareabfurduueinedumma/ ximaflagitiainuehereturpifTimueft^Nuncucroita feptedta infulfe Icgisuta temere:ira incofiderate ofa exponistut fi rufti coj^puero^magiftereffes.Quidm. Polydamas cu Nerone tarum habet fimilirudinisiut p eo ab elegatiflimo- poeta po/ ni debeatc’PGlydamasnaq; uirfuitfortiinmusjpatnaeamanf fimus;oi turture ornarim mus. Ncrocotra molli fflniustef/ foeminariflimus:patria?pniciofrimus:oibusdeniq; uitiisinq natifiimus;Atquidices;ut Polydamasmultosdomiununde & nome accepitrita Nero multos iterfecit, Hccqdeuerafut fcd nihil ad ppofuum faciunt Jlle;n,hoftes ut acerrimus pa trio ppugnator.Nero ciuesRomanos utcrudeliffimus tyra/ nus forgaomQuare iftiusmodi icptise ab elegatia Perfii acu minee ixime futa!ieno,Sed qd Troiadas p Romanishoc loce rapsedas lentiscum fkvrus nudum qcqin Romanop4 ipfo^; mollicie lafciuiaq; dixeritfNeqjm.ex artis orator io p/ ccpusexabruptoadc5uiciaedeuenjedum:nififorte deruis moribusalienosiudicas:quicitraullamd!fn& alios &mcin primis ita cStumeliisiniuriifq? onerasmt uerifTitiie furere ui dcaris.Cote^fcitoPerfiufterprudennffimoselegariiTimof q; poetas;cu ab aliis proflantibus uiris;tum a Martiale in pri/ mis hoc dulicho numerari,

Sepius in libro memoratur Perfius uno*

Qua leuisf tofaMarfus Amazonide:QuictfSi Polydamas ponatur p Neronejfibi ipfi repugnare umet *Pcrfius, Cur,n* de Imperatoris opim5e nihil fe curare dicat:q paulo ante ne unum qdem fuatcripta Iechi^ef Te manifeftecontederit^Ne q?,rv Satyro jpbisiperatoribus:ncdu Neroni oitim fcclefhfli mo:gratofolentefie,QiiLinporiusfereidignoiudicanf;quo

a principibus legahf .Quod fi fatis fupq; oftedi incptifllnut ifuliiflimuq? fore ienfunuacprfusa Satyri elegana alienum: fi Polydamas p Nerone &Troiades,p Romanis accipiantur: nucqdmihi j:naceat:apencdumtndef;no uttudifcas oium igratiirime:qplunmisameaffedusbeneficiis:caluniistame couiciifqj mfeftarc no defiftis:quiq; adeo rardo es ingenio: ut mhiimfi uulgarepciperepoiTis:Sedquo ingeniofi adolefce tesruosdedifcant errores:acuerum Satyri fenfum pcipiant* Id uero quo fiat facilius totum illius Satyrae prfeipium nihil absteltelledum uidef breuiter enarrandum , Inuehif ltaqp potifiimum ea Satyra Perfius m uana fui teporis poetabam/ bitionem:quulgi laudibus capti ita lafciuis carminibus fcri/ bendis infu dabar:u t ad extrema ufqj maciem deducerent mul aur & corruptu uulgi iudicium & foedas adulationes r c, phedinPrincipium uero e cj maxime fatvr5ecouenies:cum& indignationisplenum fit&admirationis*Videtunn, Perfius diu fecu de rebus humanis cogitafie:& tadem in hac exclama tionem erupiffe,Ocuras hoiunuo quarum e in rebus manef Qua qdem exclamatione fignif icare uidef uanas efle oium foofiim curasjpraterq eo^iqbus pp feipfam uirtus e^roleda cenfetFjngif aut Perfius fibi amicuadeflTe :qcum uafpe ram audiflet excIamatione:Satyrum rogat:quistam lura fit ledurusjeum lafciua dutaxat molliaqicarminaRomamspla ceanr. Amici igitur ea £interrogatio;non poera *ut tu infulfe fuperioreadfoteexpofuiftiQuae uero feqtur poetaecft non amicuMin tu lfiudais^Nemo.Sicaut ediftinguedum: alioq fenfusconfudentac qua1 amico uerba funtafcribeda:Satyro attribuetur:^ contraqua?poetse:afilgnabuntur amico.Ro/ gatnaq? amicum poeta cum quadam achmratione& empha^ fuacft dicat«Mihine hoc dicistqui nihil deuulgi opinionecu ro:ac defola pedeo roerDande rnfum ifernacnemineee Ic/ ctuj^s affirmatjduerofic coprobatanucu^Herculse nemo uel duo ud ,Haec naq,* amici uerba fur Satyri primu approbi tisrnfumtdeindepaululumabeo difFenripfcac duos uel tres folum lecturos inferre uolemis:niiFpoeta fermonem exci/ pienscum quadam Idignatione eum iterpellaJTet; nemiheqs

prof f'is Tc&U£! alTeueraffet JZfl.millud ultimu nemo: cum quiida affeueratione& amici rephen&one leged im. Quare amicus infmTurpccffe& raiferabilefli nemo Satyri fcripta le&u rus fit, Eo autem dido comotus poeta cum quadam ad miratione rogat amicum:cur fit turpe &miferabile,Si nemo fuo^ carminum futurus e Iectoncum ipe uulgi defe opini® ne nihili faciat*Hoc*n:fubiicit.Ne mihi Pulydanias & Tro/ iades labeone PractulerintfNugae, Tadem ad id in quo ut m plerifq* aliis abs te diffentio Calf urni ofum Vaniflime perue eum e.Quod quidem ut fupenora nihil percipiensoia cofu difti:mhilornoredeexpofuifti:dum alio^ueftigiis Ififtere ingenii tarditate cogeris acmhil ipfeboni excogitare uales* Hinc fadum e; Vt cu fatyra hac q difficillima cognituq; di/ gniflima una hora unaq; pledionepcurrifles: miferadiq; au/ dititores tui ne unum qdem fenfum perciperent:rcq; ut me/ lius&accurariuus exponeres rogareneos ad cometariaremit teres Jpfi ucro te uaniflimum ee nebulonem demum cogno/ fcentes a me, petierunnut fibi obfcuriora elegatiffimi acutif/ fimiqj poetse fenfa honefta mercede accepta enarrarem, Quifemqgonon foium morem gefli : fed enarrationes quo

Sime* cemmetariolum unde haec fere funt deferipta re/

egiiCumnullum fatyri illiusobfcuriorem locum rede abf te;qui primum Italiae lumen dici affedas;expofitum fuiffe uidereuiiut iam prima orbis terra^ caligo nuhi ede uidea/ ris,Sedquis tandem ueruseftiJliuscarminisfenfusfHicne/ pe:ut nuhi quidem uiderunAn es follicitus inquit poeta: nc Ilias adii Labeonis ineptifiimi poeta?:in qua de PoJydama/ te & Troiadibusmultafit mentio:huicmeoopufculoa Ro/ manis praeferatur^ At ego populi Romani iudicium non plia risq nugas facio.Cum interrogatione uero legendum efbac nep ut no accipiedum:no jp certemt putat Calfumius maxa ma littera^ caligo.Extrinfecusaut uererisaut rimes aut qd tale e fubaudiendumXum*n,dixi flet amicus Turpe 81 mife rabile:uidebarurdegloriapoetaeadmodum effe follicitus* Eam follicitudinem deponendam effe poeta cenfet:cumpo puii Romani iudicium 8C corruptum fit & perucrfuixn

& perinde atq? nugae nihili facfundutiLPolydamanta uer» pro Nerone accipere ac troiadasproRomanis:non minusab furdimieft: qfiquis cum dicatur Aeneas& Dido Maronem Statio praeponere: Aeneam lpfumpro Domitianoac Didone proluliafiue populo Romano accipiat .Polidamasenmi ac Troiades ita Labeonem extollere dicuntur^ Vt Aeneas V irgi lium .Medea ouidium, Achilles Statium, Nam frequentiffi^ me eatde quibus in aliquo opere tra&a tunpro opere ipfo po/> tu folent: Vt cu dicitur Virgiliusin Aenea. Lucanusin Phar falia,Mar tiahs Hpigrammaton.iu Stellae delitiuum mei columba;

Verona licetaudientedicam;

Vicit maxime paflerem Catulli*

Tanto Stella meus tuo Catullo*

Quanto paiTere maior eft columba Videfne tardi/Time Cal furninutcolumbaac paffer pro operibus:de columbaac paf fere coropofitis:elegantifTime a Martiale ponunruniraPoIy/ damanta& troiadas pro opere de Polydamante: 6C troiadi/ buscompofito hicaccipi debere^Fuit enim Polydamas Vnus eprincipibustroianis:decuiusgeftismuItaHomer* ^ Ilia/

de referriQuod opus Aelius Labeo e Graecoinlai u\/

eptiffi me tranf ferens ita Polydamantafufcepit laudandum-: utVirgiliusAeneam.Deifta Aelii Iliade paulo poli Scyrus ipfe meminit. Non eft hidlias Adhi Ebria Veratrojaitem paulo poft.Hoc ego opermm.Hoc ridere meum tamnilnui la tibi uendolliade, Eantnuncquidam indocti acpenimsiu diciocarences:iactentGalfurniumi(himin exponendis faL tem poetis multum ualere^quauis natura ab arte dicedi alie nnmdTeconcedant:cumne unum quidem illius Satyre fen/ fum recfte expofuerit : omniaqj fic confuderit : ut in plerifq* Perfiusfrbiipfi contradicere uideatur.Jduero Vhicuiqjuel mediocri ter dofto ex fecunda conclufioms enarratione aper eiffime patebit.

Qui prifeis ftudent paetis minimea Perfio illis uerfibus;

Vr quidam pu tant reprehenduntur,

Eft nunc Bryfaei quem uenofus liber Adhi*

Sutit quosPacuiiius& uerrucofa moretur, 5 \

i\ntiopaaeruntniscorlu(3ificabilefuIdaf Quantas huic loco offuderit